มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ศึกษาตัวอ่อนหอยมุกน้ำจืด มุ่งพัฒนาการเพาะเลี้ยงในเชิงพาณิชย์ ผลงานวิจัย "การศึกษาการพัฒนาตัวอ่อนหอยมุกน้ำจืด Hyriopsis (Hyriopsis) bialatus Simpson, 1900" ของนิสิต มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ชนะใจกลุ่มผู้ลงทุน คว้าโครงงานดีเด่นประเภท Industrial Vote จากงานนิทรรศการแสดงผลงานพัฒนาเทคโนโลยีทุนปริญญาตรี สกว. ครั้งที่ 3 นับเป็นอีกก้าวหนึ่งของการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ คาดในอนาคตสามารถเพิ่มผลผลิต เพื่ออนุรักษ์และเพาะเลี้ยง ขยายพันธุ์ในเชิงพาณิชย์

นางสาวศิริรัตน์ ธันยลาภพิทักษ์ และ นายเอกสิทธิ์ ปิยะแสงทอง นิสิตชั้นปีที่ 4 ภาควิชาสัตววิทยา คณะ วิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ผู้ได้รับรางวัล โครงงานดีเด่นประเภท Industrial Vote พร้อมเงินรางวัล 20,000 บาท จากโครงงานวิจัยเรื่อง การพัฒนาตัวอ่อนของหอยมุกน้ำจืด Hyriopsis (Hyriopsis) bialatus Simpson, 1900 โดยมี รศ.กรรณิกา ชัชวาลวานิช รศ.ดร.อุทัยวรรณ โกวิทวที ภาควิชาสัตววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และ ผศ.สาธิต โกวิทวที โปรแกรมวิชาเกษตรศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏบ้านสมเด็จเจ้าพระยา เป็นอาจารย์ที่ปรึกษา ซึ่งสํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) จัดประกวดในงานนิทรรศการการแสดงผลงานพัฒนาเทคโนโลยีทุนปริญญาตรี สกว. ครั้งที่ 3 เมื่อวันที่ 1 – 3 พฤษภาคม 2548 ณ ศูนย์การค้าเซ็นทรัลพระรามสอง ซึ่งมีผลงานวิจัยกว่า 192 ชิ้น

นางสาวศิริรัตน์ และนายเอกสิทธิ์ ได้กล่าวว่าหอยมุกน้ำจืดมีความสําคัญ สามารถใช้ประโยชน์ได้ทุก ส่วน เช่น เนื้อหอยซึ่งอุดมไปด้วยโปรตีนใช้ในการบริโภค และเปลือกมีแคลเซียมสูงสามารถนํามาทําอาหารสัตว์เปลือกด้านในมีลักษณะเป็นชั้นมุกแวววาวเหมาะที่จะนํามาตกแต่งเฟอร์นิเจอร์ ประเภทเครื่องเรือนประดับมุกทําของที่ระลึก เครื่องประดับ ในประเทศจีนมีการนําหอยมุก น้ำจืดซึ่งพบว่ามี amino acid ถึง 17 ชนิด สามารถใช้ในทางการแพทย์ เป็นส่วนผสมเครื่องสําอาง ผลิตภัณฑ์อาหารเสริม ปัจจุบันมีการนําหอยขึ้นมาใช้ประโยชน์เป็นจํานวนมากรวมทั้งสภาพแวดล้อมของแหล่งน้ำเปลี่ยนแปลงไป ทําให้กระทบต่อจํานวนและวงจรชีวิตของหอย จึงมีความจําเป็นต้องมีการศึกษาวิจัยในเชิงลึก เพื่อเป็นข้อมูลพื้นฐานในการอนุรักษ์และการขยายพันธุ์เชิงพาณิชย์ต่อไป

ลักษณะของหอยมุกน้ำจืดสายพันธุ์ H.(H.)bialatus ที่นํามาศึกษามีรูปร่างยาวรี ประมาณ 13 ซ.ม. เปลือกค่อนข้างหนา ด้านนอกสีน้ำตาลเข้ม ด้านในแวววาว อาศัยอยู่บริเวณพื้นท้องน้ำตามแม่น้ำ ลําคลอง และแหล่งน้ำที่มีแหล่งอาหารจําพวกแพลงก์ตอนพืชอุดมสมบูรณ์ เช่น แม่น้ำมูล, คลองใน จ.อยุธยา , บึงบอระเพ็ด เป็นต้น วงจรชีวิตเริ่มต้นเมื่อหอยเพศผู้ปล่อยอสุจิในน้ำ จากนั้นเพศเมียจะรับเอา อสุจิเข้ามาทางท่อน้ำเข้า (incurrent siphon) และเกิดการปฏิสนธิบนแผ่นเหงือกของหอยเพศเมีย ซึ่งไข่จะถูกเก็บในแผ่นเหงือก เรียกว่า marsupiaจนกลายเป็นตัวอ่อนที่เรียกว่า โกลคิเดีย (glochidia) มี 2 ฝา ที่ขอบฝามีลักษณะคล้ายหนาม กลางลําตัวมีเส้นใยยาว (thread) สําหรับยึดเกาะปลา เมื่อแม่หอยปล่อยโกลคิเดียลงในกระแสน้ำโกลคิเดียจะเข้าเกาะกับตัวปลาดํารงชีวิตแบบปรสิต (parasite) โดยฝังตัวและสร้าง ซีส (cyst) แล้วตกลงสู่พื้นท้องน้ำเพื่อดํารงชีวิตเป็นอิสระและเจริญเติบโตเป็นตัวเต็มวัยต่อไป

ผลการศึกษาพบว่าการพัฒนาของตัวอ่อนมีความสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงสีของตัวอ่อน การพัฒนา ตัวอ่อนใน marsupia แบ่งได้เป็น 6 ระยะ คือ ระยะที่ 0 เหงือกแบน ไม่พบการพัฒนาของตัวอ่อน ระยะที่ 1 ตัวอ่อนมีสีขาวถึงขาวอมเหลือง ระยะนี้พบทั้งไข่ที่ไม่ได้รับการปฏิสนธิ และไข่ที่ได้รับการปฏิสนธิ การแบ่งเซลล์ครั้งแรกได้เซลล์ขนาดไม่เท่ากัน 2 เซลล์ แล้วแบ่งต่อจนได้ 4, 8, 16 และ 32 เซลล์ ตามลําดับ ระยะที่ 2 ตัวอ่อนมีสีเหลืองอ่อน พบตัวอ่อนพัฒนาอยู่ในระยะ morula และ blastula ระยะที่ 3 ตัวอ่อนมีสีเหลืองเข้ม พบตัวอ่อนพัฒนาอยู่ในระยะ gastrula ระยะที่ 4 ตัวอ่อนมีสีน้ำตาลอมเหลือง และเริ่มมีการสร้างเปลือก ระยะที่ 5 ตัวอ่อนมีสีน้ำตาล พบตัวอ่อนพัฒนาอยู่ในระยะ early glochidia ระยะที่ 6 ตัวอ่อนมีสีน้ำตาลแดง พบตัวอ่อนพัฒนาอยู่ในระยะ mature glochidia

นางสาวศิริรัตน์ และนายเอกสิทธิ์ กล่าวถึงวิธีการที่จะติดตาม การพัฒนาตัวอ่อนของมุกน้ำจืดได้อย่าง ต่อเนื่องต้องใช้เทคนิค whole mount และการบันทึกภาพด้วยวิดีโอภายใต้กล้องจุลทรรศน์ คาดว่าคงอีกไม่นานห้องปฏิบัติการของมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ สามารถเป็นแหล่งความรู้เชิงลึกใน เรื่องของการพัฒนาตัวอ่อนของหอยมุกน้ำจืด ซึ่งจะนําไปสู่ความสําเร็จด้านการคัดเลือก และพัฒนาสายพันธุ์หอยมุกน้ำจืดให้ได้ลักษณะ และคุณภาพตามที่ตลาดต้องการเพื่อเพาะเลี้ยงในเชิงพาณิชย์ได้ในอนาคตต่อไป

ที่มา   http://www.ku.ac.th/kunews/ku-chell.html