เรื่องราวต่อไปนี้ เป็นประสบการณ์ตรงทั้งของตัวผมเองและเพื่อนๆ ที่อยู่ในสถานพินิจ โดยเราได้แลกเปลี่ยนประสบการณ์ซึ่งกันและกัน จนเห็นข้อผิดพลาดที่เกิดขึ้นจริงในสังคมที่ทำให้วัยรุ่นส่วนมากต้องก้าวพลาด ก้าวผิดจังหวะ ทำให้เสียโอกาสที่ดีในการที่จะก้าวสู่ความสำเร็จของชีวิต

ผมคิดว่าสาเหตุที่ทำให้วัยรุ่นก้าวพลาดนั้น ครอบครัวเป็นปัจจัยหนึ่งที่มีส่วนต้องรับผิดชอบ เพราะส่วนมากต่างดิ้นรนหารายได้สู่ครอบครัว จนลืมไปเลยว่า ต้นทุนที่ดีของชีวิตไม่ได้ขึ้นอยู่กับเงินทองเพียงสิ่งเดียว เมื่อเกิดช่องว่างระหว่างเด็กกับผู้ใหญ่ เวลาเด็กมีปัญหาก็ไม่กล้าเข้าไปปรึกษา จนบางครั้งตัดสินใจแก้ปัญหาด้วยตัวเองและด้วยความเป็นเด็ก เมื่อทำอะไรลงไปก็มองไม่เห็นผลที่ตามมา ทำให้ก้าวล้ำเส้นของกฎหมาย

ส่วนการหาทางออกด้วยการใช้ความรุนแรงของคนในครอบครัวนั้น ผมคิดว่าเป็นการบ่มสร้างเหล่าอาชญากรขึ้นมาโดยไม่รู้ตัว เพราะหลายคนในสถานพินิจถูกคนในครอบครัวทำร้าย จนมีตราบาปติดตัวเป็นแผลฉกรรจ์ เนื่องจากการถูกตบตี ด่าทอ ทำลายสิ่งของที่เขารัก ทำให้เก็บอารมณ์เกลียดชัง เคียดแค้น เหมือนกับระเบิดพร้อมที่จะทำลายล้างเมื่อโกรธแค้นใครสักคน บวกกับความคึกคะนองแรงเชียร์ของเพื่อน หรือที่เด็กในสถานพินิจเรียกว่าการไดซ์ ทำให้ขาดสติ ขาดการยั้งคิด และการควบคุมอารมณ์ของตนเอง จนในที่สุดการถูกใช้ความรุนแรงตั้งแต่เด็กได้ต่อยอดจากผู้รับกลายเป็นผู้กระทำ จนต้องพลาดเข้าสู่ที่กักขังอิสรภาพคือสถานพินิจ แต่ถ้าโชคร้ายอายุเกิน 18 ปี ก็ต้องตบเท้าเข้าสู่เรือนจำซึ่งโทษหนักกว่าเยาวชน

เมื่อเกิดปัญหาเกี่ยวกับผู้กระทำผิด คนส่วนมากคิดว่าศีลธรรม จริยธรรม ที่แข็งแรงอาจจะทำให้คนละเลิกได้ แต่แท้ที่จริงสำหรับผู้กระทำผิดอย่างพวกผม สิ่งเหล่านั้นอาจหยุดผมได้ชั่วขณะหนึ่ง แต่ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงจิตใต้สำนึกของพวกผมได้ หรือแม้แต่การที่นำเอาสถิติมาเป็นผลลัพธ์แล้วตีกรอบล้อมคอกโดยไม่ใช้ความเข้าอกเข้าใจ เพื่อค้นหาว่าทำไมคนเหล่านี้ถึงกระทำผิด การใช้สูตรสำเร็จเพื่อให้คนดีโดยการอัดความเชื่อความชอบของผู้ใหญ่ลงไปคงยากที่จะสัมฤทธิผล หากมองผ่านประสบการณ์ของผมที่ได้คลุกคลีกับเพื่อนๆ ในนี้ โดยเฉพาะเพื่อนที่ผ่านสถานพินิจหลายรอบ

ผมคิดว่าเมื่อเด็กได้รับรู้สิ่งที่ไม่ดีเข้าไป การออกคำสั่งให้เลิกคิด เลิกรับรู้ไม่มีประโยชน์และไม่สามารถทำให้มนุษย์เลิกคิดได้ เพราะมนุษย์ไม่ใช่หุ่นยนต์ที่ต้องการจะลบล้างข้อมูลเมื่อไหร่อย่างไรก็สามารถทำได้ มนุษย์มีเลือดเนื้อชีวิตจิตใจ และที่สำคัญมีสมอง ดังนั้น ควรใช้เหตุผลอธิบายว่าสิ่งไหนถูก สิ่งไหนผิด ต้องนำไปปรับใช้ในรูปแบบใดที่จะไม่ทำให้ใครสักคนได้รับความเดือดร้อน และผมคิดว่าสิ่งที่เป็นนายและสั่งทุกคนได้มีอยู่สิ่งเดียวคือ "จิตใต้สำนึก" ที่มนุษย์ทุกคนต่างมีอยู่ สำหรับผม ผมคิดว่าคำสั่ง อำนาจ ความรุนแรง คือ ผลประโยชน์ของมนุษย์ที่มีไว้เพื่อกดขี่ข่มเหงรังแกผู้อื่น

การให้โอกาส ความรัก ความเข้าใจ คือ การให้ที่ไม่มีอะไรแอบแฝง ปิดบัง ซ่อนเร้น

และนี่คือการเรียนรู้ของผมจากต่างที่ต่างเวลาใน 2 สังคม 2 สถานพินิจ ในช่วงเวลาที่ผ่านมาของผม

และหลังจากที่ผมได้เรียนรู้การใช้ชีวิตในสถานพินิจไประยะหนึ่ง ผมได้พบกับความจริงว่าเด็กที่ถูกปล่อยสู่สังคมโดยไม่มีที่รองรับ ทั้งงานและสถานศึกษา ส่วนมากจะกลับสู่วงจรอาชญากรรมอีก เมื่อถูกจับชีวิตก็วนเวียนอยู่กับแวดวงเหล่าอาชญากร ทำให้ยากที่จะแก้ไขให้เป็นคนดี หรือแม้แต่เพื่อนของผมเองที่ต้องการเริ่มต้นจากอาชีพล้างจานตามร้านอาหารโดยการหาห้องเช่าเล็กๆ ให้พอซุกหัวนอน แต่เขาก็ได้แต่ฝัน เพราะยังไม่รู้ว่าจะมีหน่วยงานใดรับรองคนอย่างเขา เพื่อนคนนี้บอกผมว่า "ถ้าเป็นคนดีที่เลี้ยงพ่อแม่ไม่ได้ ก็ขอเป็นคนเลวที่สามารถเลี้ยงพ่อแม่ได้ดีกว่า และถ้าต้องแลกชีวิตกับใครสักคนที่ทำให้พ่อแม่สบาย เขาก็พร้อมที่จะแลก"

ณ โอกาสนี้จึงอยากเรียนผู้ใหญ่ใจดีทั้งหลายโปรดให้โอกาสคนเหล่านี้ เพราะผมเชื่อว่าเมื่อท่านทำผิดพลาดท่านก็ต้องการโอกาสแก้ตัวใหม่ใช่ไหมครับ

สิ่งที่ผมได้เรียนรู้จากการเป็นวัยรุ่นที่ก้าวพลาดและอยากบอกกับพ่อแม่ทุกคนก็คือ หากคุณต้องการให้ลูกของคุณนอนหลับสบายไม่ต้องพบกับฝันร้าย อาจไม่จำเป็นต้องเล่านิทานดีๆ ก่อนนอนเสมอไปหรอกครับ แค่เพียงคำชื่นชม "ลูกพ่อเก่ง ลูกแม่เป็นคนดี" เท่านี้ก็สามารถทำให้ลูกหลับสบายได้ ด้วยความคิดที่ว่าพ่อแม่ยังอยู่ด้วยตลอดเวลา ไม่ได้ถูกทอดทิ้งให้อยู่ตามลำพังเพียงคนเดียว ซึ่งตัวผมเองได้ชื่อว่าเป็นพ่อคนแล้วแต่เมื่อได้รับคำชื่นชมจากพ่อแม่ ผมยังรู้สึกภาคภูมิใจและคิดว่าสิ่งที่ผมทำไปทุกสิ่งพ่อแม่ยังคงเฝ้าดูอยู่ ดูอย่างห่วงใย ไม่ได้ดูอย่างจับผิด และที่สำคัญไม่ได้ปล่อยให้ลูกเผชิญกับปัญหาตามลำพังหรือใช้ชีวิตแล้วแต่เวรแต่กรรมที่ลูกก่อไว้

นอกจากนั้น การมีแบบอย่างที่ดีก็เป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้คนมีทางเลือกในการดำเนินชีวิตมากขึ้น เพราะบางคนอาจสับสนลังเลอยู่ว่าจะดำเนินชีวิตในรูปแบบไหน เมื่อถึงเวลาที่ต้องเผชิญกับปัญหาก็สามารถนึกถึงแบบอย่างว่าเคยต่อสู้แก้ไขปัญหาครั้งนั้นอย่างไร และได้ผลมากน้อยแค่ไหน ซึ่งทำให้มีทางออกที่ดีมากยิ่งขึ้น

ผมคิดว่าชีวิตคนเราไม่ต่างกับตัวละคร ที่ต้องแสดงต่อไปจนจบเรื่อง ละครเรื่องนี้อาจจะยาว แต่เมื่อมองย้อนกลับไป ก็จะเห็นการเปลี่ยนแปลงของตัวเองที่มีทั้งดีและร้าย สำหรับผมไม่ว่าจะเล่นบทไหน ตัวอะไร ถ้าทำให้ดีที่สุดความสำเร็จก็อยู่ไม่ไกล ความสำเร็จของดาราอาจเป็นตุ๊กตาทอง ส่วนความสำเร็จของผมก็ไม่ใช่แค่การมีบ้านหนึ่งหลัง รถหนึ่งคัน แต่เป็นการที่สามารถชนะใจตนเองได้ เพราะผมเชื่อว่าการที่เราสามารถนะใจตนเองได้นั้นคือชัยชนะที่ยิ่งใหญ่ แม้ผมเคยชนะคนอื่นมามากมาย แต่ยังไม่เคยภาคภูมิเท่ากับการได้ชนะใจตนเอง ชนะใจคือชัยชนะที่ยั่งยืนจริงๆ ครับ